Do premiera Donalda Tuska trafił niecodzienny list o odporności. Podpisany jest przez zaskakujące grono.
List do premiera Donalda Tuska zainicjowany został przez Koalicję Czytająca Polska i skupia się na kompetencjach „miękkich” niezbędnych do formacji jak najbardziej „twardej” indywidualnej i społecznej odporności. Sygnatariuszami są organizacje, firmy i stowarzyszenia z obszarów psychologii, prawa cyfrowego, polityk publicznych i społecznych, technologii, biznesu korporacyjnego i mediów.
Sygnatariuszami są Fundacja Batorego, Fundacja Stocznia, Fundacja Panoptykon, Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”, Tygodnik Powszechny, Ośrodek THINKTANK, Pracodawcy RP, Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Fonia Group, Ideo Group oraz Fundacja Rozwoju Dzieci
im. J. A. Komeńskiego.
Czytanie jako sprawa bezpieczeństwa i rozwoju dzięki AI
Autorzy listu przekonują, że połączenie czytania z odpornością jest w świetle badań krytycznie ważne.
Odporność na dezinformację. Krytyczne myślenie, które formujemy poprzez czytanie książek, podnosi naszą zdolność do identyfikowania dezinformacji. Według badania OECD (The OECD Truth Quest Survey, 2024 r.) nieufność w stosunku do social mediów i czytanie
z innych źródeł zwiększa naszą odporność na dezinformację aż o 15%.
Odporność społeczna. Zdefiniowane przez neuronaukowców (M.Wolf, Adriaan van der Weel i inni) tzw. zwane głębokie, linearne czytanie buduje kompetencje komunikacyjne, empatię, otwartość, sprawczość i pewność siebie. To fundament gotowości do samoorganizacji i skutecznej reakcji lokalnych wspólnot.
Gotowość na świat AI. Czytanie jest warunkiem świadomego korzystania ze sztucznej inteligencji. Bez dobrze rozwiniętych szerokich kompetencji poznawczych (krytycznego myślenia, myślenia analitycznego, syntetycznego, przyczynowo-skutkowego, logicznego, umiejętności kontekstualizacji wynikającej z akumulacji wiedzy) nie będziemy w stanie skutecznie używać AI do rozwoju Polski.
Uczestnictwo demokratyczne. Badania pokazują, że osoby czytające w większym stopniu angażują się w życie demokratyczne i procesy obywatelskie.
Szwecja – przełożenie wiedzy naukowej na konkret
Szwecja inwestuje coraz więcej w czytanie jako fundament demokracji i rezyliencji kognitywnej. W kwietniu br. rząd szwedzki ogłosił nową strategię „Sverige – Ett läsande land” (Szwecja – kraj czytający) na lata 2026–2031, przeznaczając na jej realizację ~100 mln euro rocznie. W dokumencie rząd szwedzki stwierdza wprost: „Społeczeństwo, które nie czyta, staje się bardziej podatne na dezinformację, czytanie jest warunkiem świadomego korzystania z AI
i życia demokratycznego.”
W Polsce to połączenie czytania z odpornością jest nadal nieoczywiste. Autorzy listu przekonują, że w świetle badań czytanie jest właśnie czynnikiem krytycznym dla naszej odporności na dezinformację oraz rozwoju innowacji. Wyrazem dostrzegania tego faktu powinna być – zdaniem autorów – zauważalna inwestycja w strategie czytelnicze w budżecie państwa na 2027 rok.
Propozycja
Propozycja zawarta w liście to 0,5 mld zł rocznie na wsparcie odporności kognitywnej Polski przez czytanie – czyli proporcjonalnie jedna trzecia szwedzkich wydatków per capita. W skali wydatków na rezyliencję i obronność to inwestycja bardzo niewielka, a jej wpływ
na krajobraz odpornościowy Polski mógłby być bardzo znaczący.
Lista sygnatariuszy współtworzonego przez nas listu potwierdza po raz kolejny, że promocja czytelnictwa – będąca najważniejszą misją Wrocławskiego Domu Literatury – wykracza daleko poza działalność literacką i pomaga budować świadome społeczeństwo obywatelskie, dysponujące narzędziami niezbędnymi do budowania odporności na dezinformację. – mówi Katarzyna Janusik, dyrektorka Wrocławskiego Domu Literatury.
Konkretne postulaty budżetowe
List zawiera dwa postulaty skierowane do Premiera Tuska:
- Przywrócenie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (zamrożonego w 2026 r.) w wersji rozszerzonej i zaadaptowanej do celu budowania bezpieczeństwa i odporności.
- Wpisanie elementów miękkich i edukacyjnych budowania odporności na dezinformację do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031.
Pełna treść listu tutaj: https://www.czytajacapolska.pl/
#CzytającaPolska #CzytającePaństwo #Odporność
—
Wrocławski Dom Literatury to instytucja powstała w ramach Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Organizuje wydarzenia literackie, poczynając od spotkań autorskich przez projekty edukacyjne, działalność wydawniczą, po festiwale i nagrody, by wymienić tu tylko Literacką Nagrodę Europy Środkowej Angelus czy Międzynarodowy Festiwal Poezji Silesius. WDL pilotuje też literackie projekty międzynarodowe, jak chociażby Międzynarodowa Sieć Miast Schronienia ICORN i program Wrocławia Miasta Literatiry UNESCO.
Od 2021 roku Wrocławski Dom Literatury jest jednym z koordynatorów koalicji „Czytająca Polska” działającej na rzecz upowszechniania czytelnictwa w Polsce.