środa, 16 września 2026
,19:00
Miasto Literatury mówi: O przemianach przestrzeni.
Z Martą Tomczok, autorką książki „Blizny. Krajobrazy po przemyśle”, rozmawia Anka Bieliz z MIASTOmovie.
Opolno-Zdrój, Ruszczyn, Ptasia Dolina, Most – to tylko kilka miast, które za cenę masowego uprzemysłowienia powojennej Polski, oddały swoje ziemie pod budowę elektrowni, kopalni czy hut. Te i wiele więcej miejsc, odwiedza w swojej wędrówce śladami zmiany Marta Tomczok, by przywołać nie tyle kolejne historyczne fakty, co oddać emocje zamieszkujących te ziemie ludzi.
Autorka „Blizny”, dzięki przeplataniu fragmentów archiwaliów, udokumentowanych w prasie wypowiedzi z przeszłości oraz współczesnych opowieści mieszkańców i mieszkanek miejscowości przeobrażonych przez przemysł, odtwarza skomplikowaną naturę postępu. Ten, niosąc nowe możliwości, bezpowrotnie zabiera też cenne dla krajobrazu kulturowego i tożsamości miejsc ślady niedoskonałej przeszłości.
W środę 16 września w ramach z cyklu „Miasto Literatury mówi” spotkamy się z Martą Tomczok, by porozmawiać o książce „Blizny. Krajobrazy po przemyśle”. Wydarzenie realizowane jest we współpracy z Wrocławską Fundacją Filmową oraz Festiwalem Filmów o Mieście i Architekturze MIASTOmovie. Rozmowę z autorką poprowadzi Anka Bieliz (dyrektorka programowa MIASTOmovie).
📌 Czas: środa 16 września, godz. 19.00
📌 Miejsce: Proza | Wrocławski Dom Literatury (Przejście Garncarskie 2)
wstęp wolny
📚 O książce:
Po 1945 roku badania geologiczne w Polsce nabrały tempa. Odkryto złoża węgla brunatnego, miedzi, siarki i rozpoczęło się wielkie uprzemysłowienie. Pod kopalnie, huty i elektrownie – takie jak Turów czy Bełchatów – potrzebny był pusty teren. Wraz z powstawaniem nowych ośrodków przemysłowych kurczyły się lub wręcz znikały całe miejscowości: Opolno i Rybarzowice na Łużycach, Kazimierz Biskupi i Pątnów w Konińskiem, Bogomice i Rapocin pod Głogowem czy Piaski i Wola Grzymalina w Łódzkiem.
Dla wielu miejsc rozwój gospodarczy oznaczał apokalipsę. Niektóre zostały przykryte zwałowiskami odpadów, inne – zalane. Wysiedlono ludzi, wycięto lasy i zmieniono bieg rzek. „Istne raje” zamieniły się w kratery, w pustynie biologiczne i strefy katastrofy ekologicznej.
Marta Tomczok podróżuje szlakiem peerelowskiego przemysłu i miejscowości, które wchłonął. Opowiada o bliznach w ludzkiej pamięci i o bliznach w ziemi: śladach po szybach, wyrobiskach i hałdach, które na zawsze zmieniły polski krajobraz.
📚 O autorce:
Marta Tomczok – historyczka literatury, obecnie zajmuje się badaniami nad pamięcią o przemyśle ciężkim. Zbiera i archiwizuje historie mówione pracowników górnictwa. Interesuje ją także tematyka środowiskowych i społecznych konsekwencji uprzemysłowienia. Stypendystka Marszałka Województwa Śląskiego, laureatka konkursów Narodowego Centrum Nauki, regionalna reprezentantka European Society for Environmental History. Pracuje na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Autorka i współautorka kilku książek, w tym pracy „Blizny. Krajobrazy po przemyśle”.
👉 Festiwal Filmów o Mieście i Architekturze MIASTOmovie
Od wielu lat organizatorzy festiwalu MIASTOmovie za cel stawiają sobie edukację oraz rozwijanie refleksyjności publiczności, wzmacnianie w niej sprawczości, która pozwala wdrażać własne pomysły, a także podejmowanie aktywistycznych wyzwań w codziennym życiu w miastach.
Między 30 września a 4 października we Wrocławiu odbędzie się 14. edycja festiwalu, której tematem są ŻYCZENIA. Organizatorzy proponują głęboki wgląd w to, jakie marzenia i sposoby ich urzeczywistniania pojawiały się na przestrzeni ostatnich lat w publikacjach, dyskusjach oraz praktykach projektowych w Polsce. Prezentując filmy na temat konkretnych przykładów realizacji wybranych życzeń (umiaru i trwałości, wspólnoty, bezpieczeństwa, zdrowia, zieleni i rekreacji, piękna oraz spełnienia wszystkich naszych marzeń o otaczającej przestrzeni), chcą dowieść, że ich wcielenie w życie, choćby na małą skalę, jest możliwe.
Jesienią pokazane zostanie siedem nowych filmów dokumentalnych, wcześniej nieprezentowanych w Polsce. Będzie to okazja, aby po raz kolejny poszerzać wiedzę, porównywać doświadczenia oraz –taką wyrażają organizatorzy nadzieję – dyskutować o tym, jak możemy wpłynąć na rzeczywistość naszych miast.
Więcej: https://miastomovie.pl/zyczenia/
👉O cyklu „Miasto Literatury mówi”:
W ramach cyklu jako Wrocławski Dom Literatury chcemy zastanawiać się, co możemy zrobić, by zmienić otaczający nas świat na lepsze. Wierzymy, że literatura jest do tego idealnym narzędziem – potrafi stawiać trafne diagnozy, podsuwać rozwiązania i dawać nadzieję, że zmiana jest możliwa. Dlatego właśnie z pisarkami i pisarzami chcemy rozmawiać o tym, jak tej zmiany dokonać.
A kierunek rozmów wyznaczają nam cele zrównoważonego rozwoju UNESCO (https://www.un.org.pl/) – plan naprawczy dla świata, w który wszyscy powinniśmy się zaangażować.