Noblista z Węgier, laureat Bookera z Bułgarii, aż trzech pisarzy z Angelusem w dorobku i dwie osoby wyróżnione Nagrodą Literacką Nike. Tegoroczna długa lista Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus to nie tylko konstelacja gwiazd, ale prawdopodobnie najciekawszy przegląd tego, co w naszej części kontynentu dzieje się w literaturze.
Wspomniany noblista to oczywiście nagrodzony jesienią ubiegłego roku László Krasznahorkai. Międzynarodowym Bookerem w 2023 roku uhonorowany został Georgi Gospodinow. On także, podobniej jak Darko Cvijetić i Serhij Żadan, mają już w swoim dorobku Nagrodę Angelus. W Polsce Nagrodą Nike doceniono Marka Bieńczyka i Zytę Rudzką, ale w zasadzie każda z osób z poniższej listy ma w swoim portfolio największe krajowe literackie laury:
- Uładzimier Arłoŭ, Tańce nad miastem. Trzy opowieści, tłum. Bohdan Zadura, Państwowy Instytut Wydawniczy (Białoruś)
- Marek Bieńczyk, Rondo Wiatraczna, Wydawnictwo Karakter (Polska)
- Darko Cvijetić, Czemu na podłodze śpisz, tłum. Dorota Jovanka Ćirlić, Oficyna Literacka Noir sur Blanc (Bośnia i Hercegowina)
- Joanna Czeczott, Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji, Wydawnictwo Czarne (Polska)
- Slavenka Drakulić, Bajki o komunizmie, tłum. Katarzyna Taczyńska i Wojciech Tworek, Wydawnictwo KEW (Chorwacja)
- Georgi Gospodinow, Ogrodnik i śmierć, tłum. Magdalena Pytlak, Wydawnictwo Literackie (Bułgaria)
- Julia Ilucha, Moje kobiety, tłum. Katarzyna Fiszer, Wydawnictwo KEW (Ukraina)
- László Krasznahorkai, A świat trwa, tłum. Elżbieta Sobolewska, Wydawnictwo Czarne (Węgry)
- Milena Marković, Dzieci, tłum. Dorota Jovanka Ćirlić, Wydawnictwo Warstwy (Serbia)
- Péter Nádas, Historie równoległe: Nieme imperium, tłum. Elżbieta Sobolewska, Biuro Literackie (Węgry)
- Zyta Rudzka, Tylko durnie żyją do końca, Wydawnictwo W.A.B (Polska)
- Kateřina Tučková, Bílá Voda, tłum. Julia Różewicz, Wydawnictwo Afera (Czechy)
- Ewa Wieżnawiec, O wilku mówiono w izbie, tłum. Małgorzata Buchalik, Wydawnictwo KEW (Białoruś)
- Serhij Żadan, Arabeski, tłum. Michał Petryk, Wydawnictwo Czarne (Ukraina)
Wyjątkowa i zarazem smutna kwestia dotyczy Slavenki Drakulić, chorwackiej pisarki i dziennikarki, znanej choćby z głośnej książki Oni nie skrzywdziliby nawet muchy, w której portretowała zbrodniarzy wojennych z byłej Jugosławii. Autorka zmarła w sobotę 20 czerwca, już po obradach jury Angelusa. I choć nagrodę mogą otrzymać wyłącznie pisarze i pisarki żyjące, jury zadecydowało o pozostawieniu książki Drakulić – Bajki o komunizmie – na długiej liście.
W tegorocznych wskazaniach jury zauważalny jest przechył w kierunku krajów poskomunistycznych – po dwie nominacje mają Białoruś, Ukraina i Węgry, tradycyjnie już reprezentowane są kraje bałkańskie (Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Serbia), na długiej liście mamy jeszcze książki z Czech, Bułgarii i aż trzy tytuły napisane oryginalnie w języku polskim. Inaczej niż to było jeszcze dekadę temu, literatura ta nie mierzy się już tylko z traumami XX wieku, lecz stawia czoła nowym wyzwaniom (w ogromnej większości ponownie zmierzającym do Europy ze wschodu), stara się komentować współczesność. Ale tegoroczna czternastka to nie tylko powieści traktujące o wielkiej historii, ta spotykają się tutaj z historiami jednostek, intymnymi mikrokosmosami, wielokrotnie uniwersalnymi.
Finałowa lista, na której znajdzie się siedem tytułów, ogłoszona zostanie z początkiem września. Autorka bądź autor zwycięskiej prozy może liczyć na gratyfikację finansową w wysokości 150 tys. zł (Angelus pod względem finansowym jest najwyższym wyróżnieniem literackim przyznawanym w Polsce), ponadto nagrody w wysokości 5 tys. zł otrzymują wszyscy autorzy i autorki, których książki dotrą do finału. Od 2010 roku przyznawany jest także Angelus za przekład – dla tłumaczki lub tłumacza nagrodzonej książki przewidziane jest wyróżnienie w wysokości 40 tys. zł. Wyborów tych dokona jury w składzie: Andrej Chadanowicz (przewodniczący), Bernadetta Darska, Dobrawa Lisak, Jerzy Madejski, Paulina Małochleb, Tomasz Mizerkiewicz i Maciej Robert.
Pulę angelusowych wyróżnień uzupełnia Nagroda im. Natalii Gorbaniewskiej – upamiętniająca pierwszą przewodniczącą jury Angelusa. O tym, w czyje ręce trafia, decyduje publiczność w internetowym głosowaniu (oddając głosy na książki z finałowej siódemki). Laureat lub laureatka plebiscytu otrzymuje zaproszenie na rezydencję literacką we Wrocławiu.
Biuro Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus: Wrocławski Dom Literatury
Fundator: miasto Wrocław